Đau thượng vị kéo dài: khi nào cần nội soi?

Bài viết dưới góc nhìn bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa - Ung bướu

Đau thượng vị là cảm giác đau, nóng rát, tức nặng hoặc khó chịu ở vùng bụng trên, ngay dưới xương ức. Đây là triệu chứng rất thường gặp trong bệnh lý dạ dày - tá tràng, trào ngược dạ dày - thực quản, nhiễm Helicobacter pylori, rối loạn tiêu hóa chức năng, bệnh túi mật - tụy hoặc do thuốc.

Phần lớn trường hợp không phải ung thư, nhưng đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám và có thể cần nội soi tiêu hóa trên để tìm nguyên nhân.

Phần 1: Giải thích về chuyên môn

1. Đau thượng vị là gì?

Trong thực hành tiêu hóa, đau thượng vị thường nằm trong nhóm triệu chứng khó tiêu (dyspepsia): đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, nhanh no, đầy bụng sau ăn, buồn nôn, ợ hơi. Nếu các triệu chứng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng ăn uống, giấc ngủ hoặc tái diễn dù đã điều chỉnh ăn uống, người bệnh nên đi khám thay vì tự dùng thuốc kéo dài.

Nội soi dạ dày - thực quản - tá tràng là thủ thuật dùng ống soi mềm có camera để quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, dạ dày và tá tràng. Khi cần, bác sĩ có thể sinh thiết tổn thương, làm xét nghiệm H. pylori, cầm máu, cắt polyp hoặc xử trí một số tổn thương sớm qua nội soi.

2. Nguyên nhân thường gặp

Viêm dạ dày, viêm loét dạ dày - tá tràng: thường gây đau âm ỉ hoặc nóng rát vùng thượng vị, có thể liên quan bữa ăn, kèm buồn nôn, đầy bụng.

Nhiễm H. pylori: là yếu tố quan trọng liên quan viêm loét dạ dày - tá tràng và làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày ở một số nhóm người.

Trào ngược dạ dày - thực quản: đau nóng rát sau xương ức, ợ chua, ợ nóng, cảm giác nghẹn hoặc ho kéo dài về đêm.

Dùng thuốc kích ứng dạ dày: đặc biệt là thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs), aspirin, corticoid hoặc rượu bia.

Rối loạn tiêu hóa chức năng: đau hoặc khó chịu kéo dài nhưng nội soi, xét nghiệm không thấy tổn thương thực thể rõ ràng.

Bệnh gan mật tụy hoặc nguyên nhân ngoài tiêu hóa: sỏi mật, viêm tụy, bệnh tim mạch cũng có thể biểu hiện đau vùng bụng trên, cần phân biệt khi có dấu hiệu bất thường.

3. Triệu chứng thường gặp và dấu hiệu cảnh báo

Triệu chứng thường gặp gồm đau âm ỉ hoặc nóng rát thượng vị, đầy bụng, nhanh no, ợ hơi, ợ chua, buồn nôn, chán ăn, khó tiêu sau bữa ăn. Các triệu chứng này có thể dao động theo stress, chế độ ăn, rượu bia, cà phê, thức khuya hoặc thuốc đang dùng.

Người bệnh cần đi khám sớm, và thường được cân nhắc nội soi, nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Đau kéo dài trên 2-4 tuần không cải thiện
• Tuổi từ 55-60 trở lên mới xuất hiện khó tiêu
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Nôn ói kéo dài; nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen
• Thiếu máu; nuốt nghẹn, nuốt đau; đau tăng dần
• Có khối bất thường vùng bụng
• Tiền sử loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, gia đình có ung thư dạ dày/thực quản
• Hoặc đang dùng thuốc chống đông, NSAIDs kéo dài.

4. Khi nào cần nội soi?

Không phải mọi trường hợp đau thượng vị đều cần nội soi ngay. Với người trẻ, không có dấu hiệu cảnh báo, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm H. pylori không xâm lấn, điều trị thử bằng thuốc giảm tiết acid, thay đổi lối sống và theo dõi đáp ứng. Tuy nhiên, nội soi nên được cân nhắc trong các tình huống sau:

• Có dấu hiệu cảnh báo như sụt cân, thiếu máu, nôn ra máu, phân đen, nuốt nghẹn, nôn kéo dài hoặc đau tăng dần.
• Người từ khoảng 55-60 tuổi trở lên mới xuất hiện triệu chứng khó tiêu, đặc biệt nếu kéo dài hoặc tái phát.
• Đau thượng vị kéo dài, tái diễn nhiều lần, dùng thuốc không đỡ hoặc đỡ rồi tái phát nhanh.
• Nghi ngờ loét dạ dày - tá tràng, xuất huyết tiêu hóa, hẹp môn vị, polyp, tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư sớm.
• Cần sinh thiết, kiểm tra H. pylori, đánh giá mức độ viêm teo, dị sản ruột hoặc theo dõi tổn thương đã phát hiện trước đó.

Điểm quan trọng là nội soi không chỉ để “tìm ung thư”. Giá trị lớn nhất của nội soi là xác định nguyên nhân thực thể, phát hiện sớm tổn thương nguy hiểm, lấy mẫu sinh thiết khi cần và giúp bác sĩ đưa ra hướng điều trị đúng thay vì dùng thuốc kéo dài không rõ nguyên nhân.

5. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định: nội soi tiêu hóa trên; test H. pylori qua hơi thở, phân hoặc sinh thiết; công thức máu để kiểm tra thiếu máu; xét nghiệm phân tìm máu ẩn khi nghi xuất huyết; xét nghiệm chức năng gan mật tụy; siêu âm ổ bụng; hoặc CT/MRI khi nghi bệnh lý ngoài dạ dày

Trong nội soi, sinh thiết là bước quan trọng nếu bác sĩ thấy loét, polyp, vùng niêm mạc bất thường hoặc u sùi, cần loại trừ tổn thương ác tính.

6. Phương pháp điều trị

Điều trị phụ thuộc nguyên nhân. Viêm loét hoặc trào ngược thường được điều trị bằng thuốc ức chế acid, thuốc bảo vệ niêm mạc và điều chỉnh lối sống. Nếu có H. pylori, cần dùng phác đồ diệt vi khuẩn đủ liều, đủ ngày và kiểm tra lại sau điều trị theo hẹn.

Người bệnh nên hạn chế rượu bia, thuốc lá, cà phê đặc, đồ cay chua nhiều dầu mỡ; tránh nằm ngay sau ăn; không tự dùng NSAIDs kéo dài; ngủ đủ và kiểm soát stress.

Nếu phát hiện loét nghi ngờ, polyp, chảy máu, hẹp hoặc tổn thương tiền ung thư/ung thư sớm, bác sĩ sẽ chỉ định can thiệp nội soi, phẫu thuật hoặc phối hợp chuyên khoa ung bướu tùy giai đoạn.

Phần 2: Đau thượng vị kéo dài nên khám ở đâu tại Hà Nội?

Người bệnh nên ưu tiên cơ sở có chuyên khoa Tiêu hóa, khả năng nội soi - sinh thiết, xét nghiệm H. pylori, chẩn đoán hình ảnh và phối hợp Ung bướu khi nghi ngờ tổn thương ác tính. Dưới đây là một số địa chỉ có thể cân nhắc:

Lưu ý khi đi khám

• Mang theo kết quả nội soi, xét nghiệm, đơn thuốc cũ nếu có.
• Không tự ngưng thuốc chống đông, thuốc tim mạch hoặc thuốc điều trị bệnh nền trước nội soi nếu chưa hỏi bác sĩ.
• Nếu có nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau dữ dội, vã mồ hôi, tụt huyết áp, ngất hoặc đau ngực, cần đi cấp cứu thay vì chờ đặt lịch khám thường.
• Trước nội soi gây mê, người bệnh thường cần nhịn ăn theo hướng dẫn và có người thân đi cùng.

Khuyến cáo: Bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo. Người bệnh cần được bác sĩ thăm khám trực tiếp để chẩn đoán và điều trị phù hợp.