Đi ngoài ra máu là trĩ hay ung thư đại trực tràng?

Bài viết tham khảo y khoa - không thay thế chẩn đoán trực tiếp

Thông điệp chính: Đi ngoài ra máu thường gặp trong bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn hoặc viêm đại trực tràng, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của polyp, ung thư đại trực tràng hoặc ung thư hậu môn.

Không nên tự kết luận là trĩ, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc kèm thay đổi thói quen đi ngoài, sụt cân, thiếu máu, đau bụng

Phần 1. Giải thích về chuyên môn

1. Đi ngoài ra máu là gì?

Đi ngoài ra máu là tình trạng có máu xuất hiện khi đại tiện: máu dính trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt sau khi đi ngoài, phủ ngoài khuôn phân hoặc lẫn trong phân.

Máu đỏ tươi thường gợi ý nguồn chảy máu gần hậu môn - trực tràng, như trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn. Máu đỏ sẫm, máu lẫn trong phân, phân đen hoặc kèm nhầy lại cần thận trọng hơn vì có thể liên quan tổn thương trong đại tràng hoặc cao hơn trong đường tiêu hóa.

Điểm quan trọng là màu máu chỉ giúp định hướng ban đầu, không đủ để chẩn đoán. Một người đã từng bị trĩ vẫn có thể đồng thời có polyp hoặc ung thư đại trực tràng. Vì vậy, bác sĩ tiêu hóa - ung bướu thường đánh giá dựa trên tuổi, tiền sử gia đình, tính chất máu, thay đổi phân, khám hậu môn - trực tràng và khi cần sẽ chỉ định nội soi đại tràng.

2. Nguyên nhân thường gặp

• Bệnh trĩ: Thường gây chảy máu đỏ tươi khi rặn, máu dính giấy hoặc nhỏ giọt; có thể kèm sa búi trĩ, ngứa, khó chịu hậu môn. Trĩ nội có thể chảy máu nhưng ít đau, trĩ ngoại hoặc huyết khối có thể đau nhiều.
• Nứt kẽ hậu môn: Hay gặp sau táo bón, phân cứng; đau rát như dao cứa khi đại tiện, máu đỏ tươi lượng ít.
• Viêm đại trực tràng, bệnh viêm ruột, nhiễm trùng: Có thể gây đi ngoài phân lỏng, nhầy máu, đau quặn bụng, sốt hoặc mót rặn.
• Polyp đại trực tràng: Nhiều polyp không gây triệu chứng nhưng có thể chảy máu âm thầm; một số polyp tuyến có nguy cơ tiến triển thành ung thư nếu không phát hiện và cắt bỏ.
• Ung thư đại trực tràng hoặc ung thư hậu môn: Có thể biểu hiện bằng máu trong phân, thay đổi thói quen đi ngoài, cảm giác đi không hết phân, đau bụng, mệt mỏi do thiếu máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

3. Triệu chứng thường gặp và dấu hiệu cảnh báo

Nếu chỉ có máu đỏ tươi sau táo bón, đau rát hậu môn rõ, triệu chứng xuất hiện ngắn ngày, nguyên nhân lành tính như trĩ hoặc nứt kẽ hậu môn có thể được nghĩ đến. Tuy vậy, người bệnh vẫn nên đi khám nếu chảy máu lặp lại hoặc không cải thiện sau điều chỉnh ăn uống, uống nước, làm mềm phân.

Cần đi khám sớm chuyên khoa tiêu hóa hoặc ung bướu tiêu hóa khi có một trong các dấu hiệu sau:

• Máu lẫn trong phân, máu đỏ sẫm hoặc phân đen.
• Đi ngoài ra máu kéo dài trên 1-2 tuần, tái phát nhiều lần hoặc lượng máu tăng.
• Thay đổi thói quen đi ngoài: tiêu chảy, táo bón, đi nhiều lần hơn, khuôn phân nhỏ dẹt bất thường.
• Đau bụng kéo dài, chướng bụng, mót rặn, cảm giác đi ngoài không hết.
• Sụt cân không chủ ý, mệt mỏi, da xanh, chóng mặt hoặc xét nghiệm có thiếu máu.
• Tuổi từ 45 trở lên, có tiền sử polyp đại tràng, viêm loét đại tràng kéo dài hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng.

. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán

Bác sĩ sẽ bắt đầu bằng hỏi bệnh, khám bụng, khám hậu môn - trực tràng và soi hậu môn/trực tràng khi phù hợp. Với người có chảy máu tái diễn, có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu cảnh báo, nội soi đại trực tràng là phương pháp quan trọng nhất để quan sát niêm mạc đại trực tràng, phát hiện trĩ, viêm, polyp, khối u và có thể sinh thiết tổn thương nghi ngờ.

Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm: công thức máu để đánh giá thiếu máu; xét nghiệm máu ẩn trong phân (FOBT) hoặc xét nghiệm hoá miễn dịch phân (FIT) trong tầm soát; nội soi đại trực tràng hoặc nội soi trực tràng; sinh thiết mô nếu thấy tổn thương nghi ngờ; siêu âm, CT/MRI, CEA và các xét nghiệm đánh giá giai đoạn nếu đã chẩn đoán ung thư. Lưu ý: xét nghiệm máu hoặc marker ung thư không thay thế được nội soi và sinh thiết khi nghi ngờ ung thư đại trực tràng.

5. Phương pháp điều trị

Điều trị phụ thuộc nguyên nhân. Với trĩ mức độ nhẹ, bác sĩ thường ưu tiên tăng chất xơ, uống đủ nước, tránh rặn lâu, điều trị táo bón, thuốc đặt/thuốc bôi giảm triệu chứng. Nếu trĩ chảy máu nhiều, sa búi trĩ hoặc tái phát, có thể cần thủ thuật như thắt vòng cao su, tiêm xơ, đốt, hoặc phẫu thuật tùy mức độ.

Với nứt kẽ hậu môn, mục tiêu là làm mềm phân, giảm co thắt cơ thắt hậu môn, giảm đau và điều trị táo bón. Với viêm đại tràng hoặc nhiễm trùng, cần xác định nguyên nhân trước khi dùng thuốc. Với polyp, nội soi có thể cắt polyp và gửi giải phẫu bệnh.

Nếu là ung thư đại trực tràng, điều trị thường phối hợp phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hoặc miễn dịch tùy vị trí, giai đoạn bệnh và thể trạng người bệnh.

5. Phương pháp điều trị

Điều trị phụ thuộc nguyên nhân. Với trĩ mức độ nhẹ, bác sĩ thường ưu tiên tăng chất xơ, uống đủ nước, tránh rặn lâu, điều trị táo bón, thuốc đặt/thuốc bôi giảm triệu chứng. Nếu trĩ chảy máu nhiều, sa búi trĩ hoặc tái phát, có thể cần thủ thuật như thắt vòng cao su, tiêm xơ, đốt, hoặc phẫu thuật tùy mức độ.

Với nứt kẽ hậu môn, mục tiêu là làm mềm phân, giảm co thắt cơ thắt hậu môn, giảm đau và điều trị táo bón. Với viêm đại tràng hoặc nhiễm trùng, cần xác định nguyên nhân trước khi dùng thuốc.

Với polyp, nội soi có thể cắt polyp và gửi giải phẫu bệnh. Nếu là ung thư đại trực tràng, điều trị thường phối hợp phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, điều trị đích hoặc miễn dịch tùy vị trí, giai đoạn bệnh và thể trạng người bệnh.

Phần 2. Đi khám ở đâu tốt ở Hà Nội?

Khi đi ngoài ra máu, nên chọn cơ sở có đủ năng lực tiêu hóa - nội soi - giải phẫu bệnh - chẩn đoán hình ảnh - ung bướu/ngoại tiêu hóa. Nếu nghi ngờ trĩ đơn thuần, cơ sở tiêu hóa hoặc hậu môn trực tràng có thể phù hợp.

Nếu có dấu hiệu cảnh báo ung thư hoặc cần điều trị đa mô thức, nên ưu tiên bệnh viện có chuyên khoa ung bướu tiêu hóa mạnh.

Gợi ý lựa chọn nhanh

• Có máu kéo dài, thiếu máu, sụt cân, thay đổi phân: ưu tiên Bệnh viện K, Bạch Mai hoặc cơ sở có ung bướu tiêu hóa mạnh.
• Muốn khám - nội soi nhanh, ít chờ, tầm soát ban đầu: có thể cân nhắc Hưng Việt hoặc Thu Cúc TCI.
• Đã có kết quả nội soi nghi ngờ ung thư/polyp lớn: nên mang toàn bộ kết quả nội soi, mô bệnh học, phim chụp đến bệnh viện có chuyên khoa ung bướu tiêu hóa để được lập kế hoạch điều trị.

Kết luận: Đi ngoài ra máu không nên tự quy là trĩ. Trĩ là nguyên nhân phổ biến, nhưng ung thư đại trực tràng cũng có thể biểu hiện bằng chảy máu khi đại tiện.

Nếu triệu chứng tái phát, kéo dài, máu lẫn phân hoặc kèm dấu hiệu toàn thân, người bệnh nên khám chuyên khoa và nội soi khi có chỉ định để không bỏ lỡ giai đoạn điều trị sớm.