Nhiễm vi khuẩn HP (H. pylori) có cần tầm soát ung thư dạ dày sớm không?

Bài viết tham khảo y khoa - không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.

Tóm tắt nhanh: Nhiễm vi khuẩn HP là một yếu tố nguy cơ quan trọng của viêm loét dạ dày - tá tràng và ung thư dạ dày, nhưng nhiễm HP không đồng nghĩa với đã bị ung thư.

Phần lớn người nhiễm HP không phát triển ung thư. Việc có cần nội soi/tầm soát sớm hay không phụ thuộc vào tuổi, triệu chứng cảnh báo, tiền sử gia đình, kết quả xét nghiệm và tình trạng niêm mạc dạ dày.

Phần 1: Giải thích về chuyên môn

1. Nhiễm vi khuẩn HP là gì?

Helicobacter pylori, thường gọi là HP hoặc H. pylori, là vi khuẩn có thể sống trong lớp nhầy bảo vệ niêm mạc dạ dày. Vi khuẩn này thường lây qua đường miệng - miệng hoặc phân - miệng, liên quan đến điều kiện vệ sinh, nguồn nước, ăn uống chung và tiếp xúc gần trong gia đình.

HP có thể gây viêm dạ dày mạn, loét dạ dày - tá tràng, khó tiêu kéo dài và được xếp là yếu tố liên quan quan trọng với ung thư dạ dày.

Tuy vậy, cần hiểu đúng: HP là “yếu tố nguy cơ”, không phải “chẩn đoán ung thư”. Người có HP cần được đánh giá và điều trị tiệt trừ phù hợp; nhóm có nguy cơ cao hơn mới cần cân nhắc nội soi sớm hoặc theo dõi định kỳ bằng nội soi.

2. Vì sao HP liên quan đến ung thư dạ dày?

HP có thể gây viêm mạn tính ở niêm mạc dạ dày. Theo thời gian, một số người có thể tiến triển theo chuỗi: viêm teo niêm mạc - dị sản ruột - loạn sản - ung thư dạ dày.

Nguy cơ này tăng rõ hơn khi có thêm các yếu tố như tiền sử gia đình ung thư dạ dày, hút thuốc lá, ăn mặn/đồ muối chua nhiều, viêm teo niêm mạc hoặc dị sản ruột đã được xác định trên sinh thiết, người từng có polyp/u dạ dày, hoặc sống trong vùng có tỷ lệ ung thư dạ dày cao.

Điều quan trọng là tiệt trừ HP giúp giảm nguy cơ ung thư dạ dày, nhưng không xóa bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhất là khi niêm mạc đã có tổn thương tiền ung thư như viêm teo hoặc dị sản ruột. Vì vậy, sau khi điều trị HP, người bệnh vẫn cần tái khám để xác nhận đã tiệt trừ vi khuẩn HP thành công và hỏi bác sĩ về kế hoạch theo dõi nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.

3. Triệu chứng thường gặp khi nhiễm HP

Nhiều người nhiễm HP không có triệu chứng. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, đầy bụng, chậm tiêu, buồn nôn, ợ hơi, ợ chua, ăn nhanh no, hôi miệng hoặc đau tăng khi đói/về đêm. Nếu có loét dạ dày - tá tràng, triệu chứng có thể rõ hơn và tái diễn nhiều đợt.

Cần đi khám sớm nếu có dấu hiệu cảnh báo: nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu, sụt cân không rõ nguyên nhân, nuốt nghẹn/nuốt đau, nôn kéo dài, đau bụng tăng dần, chán ăn rõ, người trên 40-50 tuổi mới xuất hiện triệu chứng khó tiêu dai dẳng, hoặc gia đình có người thân bậc một mắc ung thư dạ dày.

4. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán HP và đánh giá nguy cơ

Các xét nghiệm HP thường dùng gồm test hơi thở ure, xét nghiệm kháng nguyên HP trong phân, test nhanh urease/CLO test khi nội soi, mô bệnh học từ sinh thiết dạ dày và một số xét nghiệm máu.

Test hơi thở và kháng nguyên phân thường được dùng để phát hiện nhiễm HP đang hoạt động và kiểm tra sau điều trị. Xét nghiệm máu có thể dương tính do đã từng nhiễm trước đó nên không phải lúc nào cũng phản ánh nhiễm hiện tại.

Nội soi dạ dày không chỉ giúp phát hiện HP qua sinh thiết/CLO test mà còn giúp quan sát viêm loét, chảy máu, polyp, tổn thương nghi ngờ ung thư và lấy mẫu mô bệnh học. Vì vậy, nội soi phù hợp hơn ở người có triệu chứng cảnh báo, nguy cơ cao, điều trị không đáp ứng, hoặc cần đánh giá tổn thương niêm mạc dạ dày.

5. Nhiễm HP có cần tầm soát ung thư dạ dày sớm không?

Không phải mọi trường hợp nhiễm HP đều cần nội soi tầm soát ung thư dạ dày ngay. Với người trẻ, không có dấu hiệu cảnh báo, không có tiền sử gia đình ung thư dạ dày và triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm HP không xâm lấn, điều trị tiệt trừ và kiểm tra lại sau điều trị.

Ngược lại, nên cân nhắc khám chuyên khoa tiêu hóa và nội soi sớm nếu có một trong các tình huống:

• Tuổi trên 40-50 kèm triệu chứng khó tiêu mới xuất hiện hoặc kéo dài
• Đau thượng vị dai dẳng không đáp ứng điều trị
• Nôn ra máu/đi ngoài phân đen
• Thiếu máu thiếu sắt; sụt cân; nuốt nghẹn
• Tiền sử gia đình ung thư dạ dày
• Đã từng có viêm teo niêm mạc, dị sản ruột, loạn sản
• Hoặc sau điều trị HP vẫn còn triệu chứng đáng kể.

Ở nhóm này, nội soi giúp phát hiện sớm tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư dạ dày giai đoạn sớm, khi khả năng điều trị tốt hơn.

6. Phương pháp điều trị

Điều trị HP thường dùng phác đồ phối hợp thuốc giảm tiết acid và kháng sinh, có thể kèm bismuth tùy tình hình kháng thuốc và tiền sử dùng kháng sinh. Người bệnh không nên tự mua thuốc vì điều trị sai phác đồ dễ thất bại và làm tăng kháng kháng sinh của vi khuẩn HP.

Sau khi kết thúc điều trị, cần kiểm tra tiệt trừ HP, thường bằng test hơi thở hoặc kháng nguyên phân, theo thời điểm bác sĩ hướng dẫn. Thông thường cần ngừng kháng sinh/bismuth đủ thời gian và ngừng thuốc ức chế acid trước khi test để tránh âm tính giả.

Bên cạnh thuốc, người bệnh nên hạn chế rượu bia, thuốc lá, đồ ăn quá mặn, thực phẩm muối chua kéo dài; không tự dùng thuốc giảm đau NSAID khi có bệnh dạ dày; ăn uống vệ sinh; điều trị đồng thời các thành viên gia đình khi bác sĩ chỉ định, đặc biệt trong gia đình có nhiều người nhiễm HP hoặc có tiền sử ung thư dạ dày.

Phần 2: Nhiễm HP nên đi khám/tầm soát ở đâu tốt tại Hà Nội?

Khi chọn nơi khám HP và tầm soát ung thư dạ dày, nên ưu tiên cơ sở có chuyên khoa Tiêu hóa - Nội soi mạnh, có khả năng nội soi sinh thiết, xét nghiệm HP, mô bệnh học, chẩn đoán hình ảnh và phối hợp ung bướu khi phát hiện tổn thương nghi ngờ. Dưới đây là một số địa chỉ có thể cân nhắc tại Hà Nội.

Gợi ý thực tế: Nếu chỉ có kết quả HP dương tính nhưng chưa có triệu chứng nặng, người bệnh có thể khám Tiêu hóa trước để được kê phác đồ và hẹn test kiểm tra. Nếu có dấu hiệu cảnh báo, tiền sử gia đình ung thư dạ dày hoặc đã có kết quả nội soi/sinh thiết bất thường, nên ưu tiên cơ sở có năng lực nội soi sinh thiết, mô bệnh học và ung bướu.

Kết luận

Nhiễm HP không có nghĩa là mắc ung thư dạ dày, nhưng không nên xem nhẹ. Điều quan trọng là xác định đúng tình trạng nhiễm, điều trị tiệt trừ đúng phác đồ, kiểm tra lại sau điều trị và nội soi sớm khi có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu cảnh báo.

Với người thuộc nhóm nguy cơ cao, tầm soát sớm giúp phát hiện tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư dạ dày giai đoạn sớm, từ đó tăng cơ hội điều trị hiệu quả