Polyp đại trực tràng có cần cắt không?

Bài viết tham khảo y khoa - không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa/Ung bướu

Tóm tắt nhanh: Phần lớn polyp đại trực tràng nên được cắt bỏ khi phát hiện qua nội soi, đặc biệt là polyp tuyến, polyp răng cưa, polyp có kích thước lớn, có chảy máu hoặc có hình ảnh nghi ngờ. Lý do là một số polyp có thể tiến triển thành ung thư đại trực tràng theo thời gian.

Tuy nhiên, quyết định cắt ngay, cắt nhiều lần, theo dõi hay phẫu thuật phụ thuộc vào loại polyp, kích thước, vị trí, số lượng, kết quả mô bệnh học và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Phần 1. Giải thích về chuyên môn

1. Polyp đại trực tràng là gì?

Polyp đại trực tràng là khối mô phát triển nhô lên từ lớp niêm mạc bên trong đại tràng hoặc trực tràng. Polyp có thể có cuống như “cây nấm”, hoặc dạng phẳng/bẹt bám sát vào niêm mạc. Nhiều polyp là lành tính tại thời điểm phát hiện, nhưng một số loại - nhất là polyp tuyến (adenoma) và một số polyp răng cưa - được xem là tổn thương tiền ung thư.

Điểm quan trọng là người bệnh thường không thể tự biết polyp lành hay nguy hiểm chỉ dựa vào triệu chứng. Bác sĩ cần nội soi quan sát trực tiếp, cắt hoặc sinh thiết và gửi giải phẫu bệnh để xác định bản chất polyp. Vì vậy, câu hỏi “có cần cắt không” thường được trả lời sau khi đánh giá nội soi và nguy cơ ung thư hóa.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Nguyên nhân chính xác gây polyp chưa phải lúc nào cũng xác định được. Về bản chất, polyp hình thành khi tế bào niêm mạc ruột tăng sinh bất thường. Một số yếu tố làm tăng nguy cơ gồm:

• Tuổi từ 45-50 trở lên, đặc biệt nếu chưa từng tầm soát ung thư đại trực tràng.
• Có tiền sử bản thân từng bị polyp đại trực tràng hoặc ung thư đại trực tràng.
• Gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng hoặc hội chứng di truyền như đa polyp tuyến đại trực tràng gia đình.
• Viêm đại tràng mạn tính, bệnh viêm ruột, béo phì, hút thuốc, ít vận động, ăn nhiều thịt đỏ/thịt chế biến sẵn, ít chất xơ.

3. Triệu chứng thường gặp

Đa số polyp đại tràng không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện khi nội soi tầm soát. Khi có biểu hiện, người bệnh có thể gặp:

• Đi ngoài ra máu, máu đỏ tươi hoặc máu lẫn trong phân; đôi khi chỉ phát hiện qua xét nghiệm máu ẩn trong phân.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài: tiêu chảy, táo bón, phân nhỏ dẹt, đi ngoài không hết.
• Đau bụng, đầy bụng, thiếu máu thiếu sắt không rõ nguyên nhân, mệt mỏi.
• Có nhầy trong phân hoặc sụt cân không giải thích được - cần đi khám sớm để loại trừ bệnh lý nghiêm trọng.

Lưu ý an toàn: Nếu đi ngoài ra máu nhiều, chóng mặt, đau bụng dữ dội, sốt, nôn, bụng chướng, hoặc sụt cân nhanh, người bệnh nên đi khám/cấp cứu thay vì chờ theo dõi tại nhà.

4. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán

Các phương pháp thường dùng gồm:

• Nội soi đại trực tràng: là phương pháp quan trọng nhất vì vừa quan sát được toàn bộ đại trực tràng, vừa có thể cắt polyp hoặc sinh thiết trong cùng thủ thuật.
• Giải phẫu bệnh: mẫu polyp sau cắt được phân tích để xác định loại polyp, mức độ loạn sản, có tế bào ung thư hay chưa và bờ cắt có an toàn không.
• Xét nghiệm máu ẩn trong phân hoặc FIT: hữu ích trong tầm soát, nhưng nếu dương tính vẫn cần nội soi để tìm nguyên nhân.
• Chụp CT/MRI hoặc các xét nghiệm khác: chỉ định trong trường hợp nghi ngờ tổn thương ác tính, polyp lớn phức tạp hoặc cần đánh giá trước phẫu thuật.

5. Polyp đại tràng có cần cắt không?

Câu trả lời thực tế là: đa số trường hợp nên cắt khi phát hiện, nếu điều kiện kỹ thuật và sức khỏe người bệnh cho phép. Các hướng dẫn y khoa quốc tế khuyến nghị loại bỏ polyp đại trực tràng vì không có cách nào chắc chắn dự đoán polyp nào sẽ chuyển thành ung thư nếu chỉ nhìn bên ngoài. Cắt polyp qua nội soi giúp vừa điều trị tổn thương hiện có, vừa giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng trong tương lai.

Tuy nhiên, không phải mọi tình huống đều giống nhau:

• Polyp nhỏ, có cuống, vị trí thuận lợi: thường có thể cắt ngay trong lúc nội soi.
• Polyp lớn, phẳng, lan rộng hoặc ở vị trí khó: có thể cần kỹ thuật can thiệp nội soi nâng cao, cắt từng phần, hẹn cắt lần sau tại trung tâm có kinh nghiệm, hoặc hội chẩn ngoại khoa.
• Polyp có nghi ngờ ung thư xâm lấn: bác sĩ có thể sinh thiết, đánh dấu vị trí, làm thêm chẩn đoán hình ảnh và cân nhắc phẫu thuật.
• Người đang dùng thuốc chống đông, có bệnh tim phổi nặng, rối loạn đông máu: cần đánh giá nguy cơ chảy máu/thủng ruột và chuẩn bị trước thủ thuật.

6. Phương pháp điều trị và theo dõi sau cắt

Điều trị phổ biến nhất là cắt polyp qua nội soi (polypectomy). Bác sĩ có thể dùng kìm sinh thiết, thòng lọng điện, cắt niêm mạc qua nội soi (EMR) hoặc kỹ thuật chuyên sâu hơn tùy kích thước và hình dạng polyp. Sau cắt, mẫu bệnh phẩm cần được gửi giải phẫu bệnh.

Sau khi có kết quả mô bệnh học, bác sĩ sẽ hẹn lịch nội soi kiểm tra lại. Khoảng cách theo dõi phụ thuộc vào số lượng polyp, kích thước, loại mô học, mức độ loạn sản và chất lượng lần nội soi trước.

Ví dụ, một số trường hợp nguy cơ thấp có thể nội soi lại sau nhiều năm, trong khi polyp lớn, nhiều polyp hoặc loạn sản cao thường cần theo dõi sát hơn. Người bệnh không nên tự suy diễn “cắt xong là khỏi hẳn” hoặc “polyp nhỏ thì bỏ qua”, mà cần giữ kết quả nội soi và giải phẫu bệnh để bác sĩ lập kế hoạch theo dõi cá thể hóa.

Phần 2. Polyp đại tràng đi khám ở đâu tốt ở Hà Nội?

Khi lựa chọn địa chỉ khám polyp đại tràng, nên ưu tiên nơi có chuyên khoa Tiêu hóa - Nội soi mạnh, có khả năng cắt polyp nội soi, gửi giải phẫu bệnh, xử trí biến chứng và hội chẩn Ung bướu/Ngoại tiêu hóa nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ ác tính.

Kết luận

Polyp đại tràng không đồng nghĩa với ung thư, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Trong đa số trường hợp, cắt polyp qua nội soi là lựa chọn hợp lý vì giúp loại bỏ tổn thương tiền ung thư và có mẫu mô để đánh giá chính xác.

Điều quan trọng nhất sau khi cắt là đọc kỹ kết quả giải phẫu bệnh, hỏi bác sĩ về mức độ nguy cơ và lịch nội soi kiểm tra lại. Nếu có triệu chứng như đi ngoài ra máu, thay đổi đại tiện kéo dài, thiếu máu, sụt cân hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, người bệnh nên đi khám sớm thay vì chờ triệu chứng tự hết