TIRADS 3, 4, 5 là gì? Khi nào cần chọc hút tế bào?

Bài viết tham khảo chuyên môn nội tiết - tuyến giáp, dành cho người bệnh có kết quả siêu âm nhân tuyến giáp.

Lưu ý: Nội dung chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp. Quyết định chọc hút tế bào, theo dõi hay phẫu thuật cần dựa trên kích thước nhân, đặc điểm siêu âm, hạch cổ, tuổi, tiền sử chiếu xạ, tiền sử gia đình và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

Phần 1. Giải thích chuyên môn

1. TIRADS là gì?

TIRADS là hệ thống phân loại nguy cơ ác tính của nhân tuyến giáp dựa trên hình ảnh siêu âm. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ đánh giá các đặc điểm như thành phần nhân đặc hay nang, độ hồi âm, hình dạng, bờ viền và các nốt tăng âm/vôi hóa.

Theo hệ thống ACR TI-RADS, điểm số được cộng lại để xếp từ TR1 đến TR5: TR1 là lành tính, TR2 không nghi ngờ, TR3 nghi ngờ nhẹ, TR4 nghi ngờ trung bình và TR5 nghi ngờ cao.

Mục tiêu của TIRADS không phải là “kết luận ung thư”, mà là giúp quyết định nhân nào cần theo dõi, nhân nào nên chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNA) hoặc sinh thiết.

Các mốc trên là ngưỡng tham khảo phổ biến của ACR TI-RADS. Trên thực tế, bác sĩ có thể chỉ định FNA sớm hơn nếu nhân nhỏ nhưng có hạch cổ nghi ngờ, tiền sử xạ trị vùng cổ, gia đình có ung thư tuyến giáp, nhân tăng nhanh kích thước, khàn tiếng kéo dài hoặc có dấu hiệu xâm lấn.

2. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

Phần lớn nhân tuyến giáp là lành tính và có thể gặp ở người hoàn toàn không có triệu chứng. Nguyên nhân thường liên quan đến phì đại tuyến giáp, nang keo, viêm tuyến giáp mạn tính Hashimoto, thiếu hoặc thừa iod, thay đổi nội tiết, yếu tố gia đình hoặc tuổi tác.

Một tỷ lệ nhỏ nhân tuyến giáp là ung thư, thường gặp nhất là ung thư tuyến giáp thể nhú. Các yếu tố làm tăng nguy cơ ác tính gồm tiền sử chiếu xạ vùng đầu cổ, người thân bậc một từng mắc ung thư tuyến giáp, nam giới có nhân giáp, nhân cứng cố định, hạch cổ bất thường, khàn tiếng, khó nuốt hoặc khó thở.

3. Triệu chứng thường gặp

Nhiều người phát hiện TIRADS 3, 4, 5 tình cờ khi khám sức khỏe hoặc siêu âm vùng cổ. Khi nhân lớn hơn, người bệnh có thể thấy khối vùng trước cổ, cảm giác vướng nghẹn, nuốt khó, đau tức cổ, ho kéo dài, khàn tiếng hoặc khó thở khi khối chèn ép khí quản.

Nếu kèm rối loạn chức năng tuyến giáp, người bệnh có thể có biểu hiện cường giáp như hồi hộp, run tay, sút cân, mất ngủ; hoặc suy giáp như mệt mỏi, tăng cân, táo bón, da khô, lạnh, rụng tóc.

Tuy nhiên, triệu chứng không đủ để phân biệt lành hay ác tính; siêu âm, xét nghiệm và FNA mới có giá trị định hướng chẩn đoán.

4. Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán

Bước đầu tiên là khám chuyên khoa nội tiết hoặc ung bướu tuyến giáp. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử, dùng tay khám lâm sàng tuyến giáp và hạch cổ.

Siêu âm tuyến giáp là xét nghiệm quan trọng nhất để mô tả số lượng nhân, kích thước, vị trí, đặc điểm nghi ngờ và phân loại TIRADS.

Xét nghiệm máu thường gồm TSH, FT4, FT3 để đánh giá chức năng tuyến giáp; có thể thêm anti-TPO, anti-Tg khi nghi viêm tuyến giáp tự miễn. Khi TSH thấp, bác sĩ có thể cân nhắc xạ hình tuyến giáp để xác định nhân nóng hay nhân lạnh.

Chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm (FNA) là phương pháp lấy tế bào từ nhân giáp để đọc tế bào học.

Theo Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ, FNA thường được thực hiện bằng kim rất nhỏ, dưới hướng dẫn siêu âm để tăng độ chính xác. Kết quả FNA thường được phân loại theo Bethesda: lành tính, không đủ mẫu, không điển hình, nghi u nang/tân sinh nang, nghi ác tính hoặc ác tính.

Nếu kết quả chưa rõ, bác sĩ có thể hẹn chọc lại, làm thêm xét nghiệm phân tử (nếu có điều kiện) hoặc hội chẩn phẫu thuật.

5. Khi nào cần chọc hút tế bào?

Người bệnh thường lo lắng khi đọc kết quả “TIRADS 4” hoặc “TIRADS 5”. Cần hiểu rằng TIRADS càng cao thì nguy cơ ác tính càng tăng, nhưng quyết định FNA không chỉ dựa vào con số TIRADS mà còn phụ thuộc kích thước và bối cảnh lâm sàng.

Thông thường, TR3 chỉ FNA khi nhân lớn, khoảng từ 2,5 cm; TR4 cân nhắc FNA từ 1,5 cm; TR5 cân nhắc FNA từ 1,0 cm. Nhân nhỏ hơn ngưỡng có thể được theo dõi định kỳ bằng siêu âm, trừ khi có dấu hiệu nguy cơ cao.

Các tình huống nên đi khám sớm để bác sĩ quyết định FNA gồm: TIRADS 4 hoặc 5; nhân tăng kích thước nhanh; nhân có bờ không đều, vi vôi hóa, chiều cao lớn hơn chiều rộng; có hạch cổ nghi ngờ; khàn tiếng không rõ nguyên nhân; khó nuốt, khó thở; hoặc người bệnh có tiền sử xạ trị vùng cổ.

FNA nhìn chung là thủ thuật an toàn, ít đau, thường không cần nằm viện, nhưng cần thực hiện ở cơ sở có bác sĩ siêu âm và bác sĩ giải phẫu bệnh/tế bào học có kinh nghiệm.

6. Phương pháp điều trị

Điều trị phụ thuộc kết quả FNA, triệu chứng và mong muốn của người bệnh. Nhân lành tính, kích thước nhỏ, không gây chèn ép thường chỉ cần theo dõi siêu âm định kỳ.

Nếu nhân lành tính nhưng to, gây vướng, ảnh hưởng thẩm mỹ hoặc gây cường giáp, bác sĩ có thể cân nhắc điều trị nội khoa, đốt sóng cao tần, iod phóng xạ hoặc phẫu thuật tùy trường hợp.

Nếu FNA nghi ác tính hoặc ác tính, người bệnh cần được hội chẩn giữa các chuyên khoa nội tiết, ung bướu, ngoại khoa và chẩn đoán hình ảnh. Phương án thường là phẫu thuật cắt thùy hoặc cắt toàn bộ tuyến giáp, có thể kèm vét hạch, điều trị iod phóng xạ và dùng hormone tuyến giáp sau mổ nếu cần.

Phần 2. TIRADS 3, 4, 5 đi khám ở đâu tốt ở Hà Nội?

Một địa chỉ khám tuyến giáp tốt nên đáp ứng bốn tiêu chí: thương hiệu bệnh viện uy tín; có thế mạnh nội tiết, chẩn đoán hình ảnh hoặc ung bướu tuyến giáp; có đội ngũ bác sĩ nội tiết, ngoại tuyến giáp, ung bướu và giải phẫu bệnh; có siêu âm chất lượng cao, xét nghiệm hormone, FNA dưới hướng dẫn siêu âm và khả năng điều trị tiếp theo nếu phát hiện ác tính.

Người bệnh có thể lựa chọn bệnh viện công hoặc tư tùy mức độ nghi ngờ, nhu cầu đặt lịch, thời gian chờ và khả năng tài chính.

1. Bệnh viện Nội tiết Trung ương

Phù hợp với người có nhân tuyến giáp kèm rối loạn hormone, bệnh Basedow, Hashimoto, bướu giáp đa nhân hoặc cần theo dõi lâu dài.

Đây là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành về nội tiết - chuyển hóa, có các khoa bệnh lý tuyến giáp, phẫu thuật tuyến giáp, xét nghiệm nội tiết và chẩn đoán hình ảnh.

Người bệnh TIRADS 3 - 4 cần đánh giá chuyên sâu và theo dõi định kỳ có thể ưu tiên khám tại đây.

2. Bệnh viện Bạch Mai

Phù hợp với người có bệnh nội tiết phức tạp, nhiều bệnh nền hoặc cần phối hợp đa chuyên khoa. Bạch Mai có thế mạnh nội tiết, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh và các chuyên khoa nội lớn. Trường hợp nhân giáp kèm tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa hoặc cần hội chẩn toàn diện có thể cân nhắc.

3. Bệnh viện K

Phù hợp khi TIRADS 4-5, FNA nghi ngờ ác tính/ác tính hoặc có hạch cổ nghi ngờ. Đây là bệnh viện tuyến trung ương chuyên sâu về ung bướu, có kinh nghiệm trong chẩn đoán, phẫu thuật, điều trị iod phóng xạ và theo dõi ung thư tuyến giáp. Người bệnh nên chọn khi cần đánh giá nguy cơ ung thư và lập kế hoạch điều trị ung bướu bài bản.

4. Bệnh viện Ung bướu Hưng Việt

Đây là lựa chọn tư nhân phù hợp với người muốn đặt lịch thuận tiện, cần khám sàng lọc ung bướu, siêu âm, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh và được tư vấn hướng điều trị nếu nghi ung thư tuyến giáp.

Website bệnh viện công bố địa chỉ 34 Đại Cồ Việt, Hai Bà Trưng, Hà Nội; các dịch vụ như chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, khám sàng lọc ung thư, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị; đồng thời có chuyên mục kiến thức ung thư tuyến giáp.

Điểm phù hợp của Hưng Việt là định vị chuyên khoa ung bướu, có đội ngũ bác sĩ được giới thiệu đến từ các bệnh viện tuyến trung ương và thuận lợi cho người bệnh cần quy trình khám nhanh hơn so với bệnh viện công.

5. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội

Phù hợp với người muốn khám dịch vụ trong bệnh viện tư đa khoa, cần phối hợp nội tiết, chẩn đoán hình ảnh, ung bướu và ngoại khoa.

Bệnh viện có cơ sở tại 108 Hoàng Như Tiếp, Long Biên, Hà Nội; có chuyên khoa nội tiết, ung bướu, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.

Đây là lựa chọn thuận tiện cho người bệnh cần dịch vụ đặt lịch, thăm khám theo yêu cầu và tư vấn điều trị trong môi trường bệnh viện tư.

Gợi ý thực tế: nếu kết quả chỉ là TR3 nhỏ, không triệu chứng, người bệnh có thể khám nội tiết và theo dõi định kỳ.

Nếu TR4 hoặc TR5, đặc biệt nhân đạt ngưỡng FNA hoặc có hạch cổ, nên chọn cơ sở có FNA dưới hướng dẫn siêu âm và có khả năng đọc tế bào học tin cậy.

Nếu FNA nghi ngờ ác tính hoặc ác tính, nên khám tại cơ sở ung bướu hoặc tuyến giáp chuyên sâu để được hội chẩn phẫu thuật và theo dõi sau điều trị.